Maxaa Sababaya Iney Somalidu kuso Bato Cudurka Kansarka

Sababta ay cudurka kansarka uga sii badanayo bulshada Soomaaliyeed waa arrin murugo leh, waxaana jira dhowr arrimood oo saameyn ku leh kororka kiisaska kansarka. Waxaa ka mid ah:

1. Dhaqanka iyo hab-nololeedka isbedelay:

• Nafaqo-xumo iyo cunnooyin aan caafimaad qabin: Isbedelka ku yimid cunnooyinka Soomaalidu isticmaalaan ayaa kaalin weyn ka qaata. Cunista cuntooyinka warshadaysan, dufanka badan leh, iyo kuwa kalooriyada badan ayaa sababa kororka miisaanka, kaas oo lala xiriiriyo kansarka.

• Cabista sigaarka iyo isticmaalka qaadka: Cabista sigaarka iyo isticmaala qaadka ayaa si weyn u kordhay sanadihii ugu dambeeyay, kuwaas oo si cad loogu xiro cudurka kansarka, gaar ahaan kansarka hunguriga iyo kansarka sambabbada.

• Isticmaalka xad-dhaafka ah ee maandooriyeyaasha: Waliba, isticmaalka khamriga iyo sigaarka ayaa sidoo kale door ku leh kororka cudurada kansarka.

  
  

2. Kororka Da'da iyo Dhowrsanaanta Baadhitaanada Caafimaad:

• Kansarka waa cudur aad ugu badan dadka waayeelka ah, iyadoo dadka da'da ah ay sii kordhayaan Soomaalida. Kansarka si gaar ah ayuu ugu badan yahay dadka ka sarreeya da’da 50 sano.

• Xogaha caafimaadka iyo baadhitaan la’aanta: Baadhitaannada hore iyo wacyigelinta cudurada kansarka waa kuwo hooseeya gudaha Soomaaliya. Tusaale ahaan, kansarka naasaha iyo kansarka ilmo-galeenka (cervical cancer) waxaa si wanaagsan loo ogaan karaa haddii la sameeyo baaritaan xilligiisa, laakiin dad badan oo Soomaaliyeed ma heli karaan adeegyada noocaas ah ama kuma baraarugsana.

  
  

3. Faa'iidada Isbitaalada iyo Daryeel Caafimaad La'aanta:

• Taakulaynta caafimaad ee hoose: Dadka Soomaaliyeed waxay ku tiirsan yihiin isbitaalada ku yar gudaha Soomaaliya, kuwaas oo badankood aan lahayn qalabka casriga ah iyo takhaatiir ku takhasusay kansarka. Waxaa caqabad weyn noqota helitaanka daaweyn sax ah iyo ka hortagga cudurka.

• Tayada caafimaadka hooseysa: Isbitaalada qaar ma haystaan qalabkii lagama maarmaanka u ahaa baadhitaanka cudurada halista ah sida kansarka, taas oo sababta in cudurka la ogaado markuu horumar sameeyay.

  
  

4. Feyraska iyo Jirrooyinka Xiriirka La Leh Kansarka:

• Fayraska HPV (Human Papillomavirus): Waa fayras keena kansarka ilmo-galeenka (cervical cancer) oo si gaar ah ugu badan dumarka. Faa'iidada tallaalka ka hortagga fayraska HPV ma gaarin dad badan oo ku nool gudaha Soomaaliya.

• Cudurka Hepatitis B iyo C: Cuduradan waxay si gaar ah uga mid yihiin sababa kansarka beerka, iyadoo dad badan oo aan la tallaalin ay qaadi karaan fayraskaas, kaas oo keenaya inuu cudurka kansarka kordho.

  
  

5. Isbedelka Cimillada iyo Deegaanka:

• Waxyeellada sunta deegaanka: Sunta laga soo daayo warshadaha iyo isticmaalka sunta beeraha, kuwaas oo laga yaabo in aan la maamulin sida saxda ah, waxay gacan ka geysan karaan kansarka. Soomaaliya, dhibaatooyinka ku xiran xaalufka deegaanka iyo isticmaalka sunta halista ah ayaa loo arkaa inay waxyeello u geystaan caafimaadka bulshada.

  
  

6. Wacyi-Gelinta iyo Xog-yarida:

• Dad badan oo Soomaaliyeed ma haystaan macluumaad ku filan oo ku saabsan cudurka kansarka, sida loo ogaado, iyo qaababkii lagaga hortagi lahaa. Caadooyinka qaarkood iyo dhaqanka ayaa sidoo kale door ka ciyaari kara in dadka aysan u helin adeeg caafimaad oo ku filan xilliga uu cudurku bilow yahay.

  
  

7. Cuduradii Hore ee Dabiici ahaan Keena Kansarka:

• Cudurrada horay u jirtay: Kansar ayaa mararka qaar ku dhasha dadka qaba cudurrada kale ee daba-dheer, sida kuwa la xiriira difaaca jirka ee hooseeya, gaar ahaan dadka qaba HIV/AIDS oo difaacoodu aad u yaraado.

  
  

Gunaanad:

Cudurka kansarka oo ku soo badanaya Soomaaliya waxaa sabab u ah isbeddelka dhaqanka iyo hab-nololeedka, nafaqo-xumada, helitaanka adeegyo caafimaad oo liita, iyo waliba cudurro kale oo fayras ku dhisan. Wacyi-gelinta bulshada, kordhinta adeegyada caafimaadka, iyo ka hortagga ayaa ah kuwa si weyn u caawin kara yareynta kiisaska kansarka.